Poeta, dziennikarz, reporter, autor około trzydziestu książek. Należy nie tylko do uznawanych, ale również chętnie czytanych ludzi pióra, a jego wiersze trafiły do gimnazjalnych i licealnych podręczników. Nazywany przez wielu poetą „krakowskim” (mieszka w Krakowie od wielu lat), ale większość jego wierszy powstało lub dotyczy rodzinnego Borzęcina. W swoich dziennikach określa siebie jako „dziecię borzęckich pól i lasów”. Tomiki wierszy Józefa Barana ukazały się w przekładach w Rosji i w USA. Pojedyncze wiersze zostały przełożone na prawie wszystkie języki słowiańskie, na angielski, niemiecki, galijski, hebrajski, hiszpański, szwedzki, arabski, węgierski. Wiersze Barana stały się inspiracją dla wielu piosenkarzy i kompozytorów, m.in. dla "Starego Dobrego Małżeństwa", “Grupy pod Budą”, Elżbiety Adamiak, Hanny Banaszak, Krzysztofa Myszkowskiego, Mirosława Czyżykiewicza, Oli Mauer i Andrzeja Zaryckiego.

Podporucznik rezerwy (Leutnanat in der Reserve) armii austro - węgierskiej oraz Podporucznik Wojska Polskiego. Za udział w wojnie na froncie ukraińskim odznaczony Orderem Virtuti Militari. Zginął w walkach o Lwów.