Wtorek, 30 września 2014 r. | imieniny: Honoriusza, Wery

PUDEŁEK Władysław (1920-1947)
PUDEŁEK Władysław (1920-1947).

Żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej i Armii Krajowej. Uczestnik operacji ,,Trzeci Most”. Żołnierz 5 kompanii ,,Janina” I batalionu ,,Barbara” 16 pułku piechoty AK Ziemi Tarnowskiej. Po 18 I 1945r działał w antykomunistycznym podziemiu (Wolność i Niezawisłość). Między innymi w oddziale ,,Kolca” i ,,Jastrzębia”. Walczył z Powiatowym Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego w Brzesku i Korpusem Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zginął zdradzony przez agenta urzędu bezpieczeństwa. Miejsce pochówku nieznane.

W okresie okupacji hitlerowskiej

Władysław Pudełek urodził się 9 stycznia 1920 roku w Borzęcinie. Był synem Andrzeja i Marii z domu Stolarz. Przed wojną nosił przydomek ,,Sakwa”. Po zajęciu przez Niemców Borzęcina w 1939 roku ukrywał się przed przymusową pracą w Baudienst - Służbie Budowlanej. Uniknął aresztowania w Borzęcinie w dniu 9 maja 1943 roku podczas ,,czarnej niedzieli”. Partyzant w pierwszym oddziale dywersyjnym Narodowej Organizacji Wojskowej działającym na terenie powiatu brzeskiego. Baza oddziału znajdowała się w lasach radłowskich..1 Nosił wtedy ps.,,Skiba”. Brał udział w akcji odebrania kontrybucji nałożonej na ludność przez Niemców z Urzędu Gminy w Wierzchosławicach i w Borzęcinie ( 20.000 złotych) w lecie 1944 roku. Po scaleniu żołnierz Armii Krajowej, uczestnik operacji ,,Trzeci most”– w plutonie ,,Janina” ubezpieczającym teren lądowiska z kierunku Wał Ruda i Jadowniki Mokre.2 W nocy z 25/26 lipca 1944r. ok. godz. 24-ej, w ramach operacji III „Most” samolot RAF DC-3 „Dakota”, zabrał do Wielkiej Brytanii części rakiety V-2. Żołnierz 5 kompanii ,,Janina” i batalionu ,,Barbara” 16 pułku piechoty AK Ziemi Tarnowskiej. Uczestnik walk w/w batalionu pod Jamną. Brał udział w zasadzce na ,,SONDERDIENST” – w sierpniu 1944 roku w Rzepienniku Suchym3.

Antykomunistyczny partyzant 4

A komuż to biją w Borzęcinie dzwony5
Pisownia w oryginale. Autor słów nieznany


A komuż to biją w Borzęcinie dzwony,
Odebrał Se życie partyzant goniony.
Gdy upadł na ziemie Pana Boga prosił,
ażeby nam wkrótce Polskę oswobodził.
A gdy go dopadli to się nad nim mścili,
kopali butami, seryjami bili.
Ogień się rozpoczął, syrena ryczała
Straż pożarna wtedy na pomoc jechała.
A, ci PPR-owcy bronić im nie dali,
ale im mówili niech się wioska pali.
Oj, wy PPR-owcy wnetki wyginiecie
i na Kaukazie życie zakończycie.
Tam was Stalin wezwie
Z wielkim powołaniem.
Z czerwonym sztandarem
On tam przy was stanie.


 

Przyniesiona na bagnetach rosyjskich żołnierzy wolność – w Borzęcinie od 18 I 1945 - dla wielu Polaków oznaczała nową niewolę. Żołnierze AK i NOW walczący z hitlerowskim okupantem szybko przekonali się, że w nowych realiach politycznych nie ma dla nich miejsca w społeczeństwie polskim. W okresie wojny wrogiem byli Niemcy, teraz sytuacja uległa zmianie. Rosjanie wyzwoliwszy, pozbawili Polskę prawa do wolności i suwerenności. Utworzony w Brzesku Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego już w marcu 1945 rozpoczął aresztowania i przesłuchania żołnierzy AK i NOW. Brutalne metody połączone z torturami powodowały odrodzenie się zbrojnego podziemia.
Władysław Pudełek wpierw walczy w oddziale Władysława Zagai ,,Kolca”. Po jego wyjeździe na Zachód w październiku 1945 roku nowym dowódcą oddziału dywersyjnego zwanego Armia Wyzwoleńczą zostaje Roman Horodyński ,,Jastrząb”. Władysław Pudełek przyjmuje pseudonim ,,Zbroja”. Oddział ten prawdopodobnie do września 1946 roku pozostawał w strukturach Win, Obwód Dąbrowa Tarnowska, Inspektorat Tarnów, Okręg Wschodni. Można spotkać się z twierdzeniem jakoby oddział ten był ,,związany ze środowiskami wywodzącymi się z NOW”.6. 11 lipca 1945 roku wykonał wyrok śmierci na Stefanie D. ,,Kłyku” –zamieszkałym w przysiółku Jackówka - terroryzującym ludność Borzęcina i odpowiedzialnym za śmierć „Zdzicha” i „Tadka”.
Oddział przeprowadzał konfiskaty i wykonał wyroki śmierci na członkach PPR. Dla członków PPS karą i ostatecznym ostrzeżeniem było pobicie. Brał udział w odbiciu Władysława Pilcha ,,Szarego” przewożonego wozem dwukonnym z Posterunku MO w Borzęcinie do PUBP w Brzesku w dniu 27 maja 1945. Zginął wtedy Antoni Malczyk jeden z milicjantów

,,Jak było ujawnienie [Pierwsza amnestia z 2 sierpnia 1945 roku. Jej celem była likwidacja podziemia antykomunistycznego. Nie przyniosła ona jednak spodziewanych rezultatów –przyp. L.K] to on ujawnił się, ale zaraz wrócił do lasu, bo im nie wierzył. On im nie wierzył, że oni go zostawią. Bo rzeczywiście nie zostawili nikogo tylko wszystkich aresztowali. Pomimo że się ujawnili i oddali broń. Nie wierzyli im, że to jest ta broń, którą mają… Aresztowania były, wciąż były aresztowania.”7

Wykonał wyroki śmierci na kapralu Władysław Czarneckim z PUBP w Brzesku 8 – 13 stycznia 1946 roku w Borzęcinie. W lutym 1946 w Górce/Szczurowej brał udział w nieudanym zamachu na członka PPR. Po likwidacji 20 maja 1946 roku Romana Horodyńskiego ps.,,Jastrząb” z polecenia chorążego Jana Woźnego ,,Burzy” zostaje wyznaczony dowódcą oddziału.9

W skład jego oddziału wchodzili między innymi:

  • Antoni Trzepla – stracony 16 IV 1948, Kraków – Montelupich.
  • Józef Jachimek – zastrzelony 28 XII 1948 w zasadzce KBW – Zabawa/ Radłów.
  • Mieczysław Pudełek– zastrzelony 28 XII 1948 w zasadzce KBW – Zabawa/ Radłów.
  • Józef Sikora– zastrzelony 28 XII 1948 w zasadzce KBW – Zabawa/ Radłów.
  • Franciszek Boduch– stracony 25 XI 1948, Kraków – Montelupich.
  • Stefan Boduch – stracony 25 XI 1948, Kraków – Montelupich.
  • Kazimierz Curyło ,,Znicz”– stracony 10 III 1948, Kraków – Montelupich.
  • Jan Kmieć– stracony 12 V 1948, Kraków – Montelupich.
  • Stanisław Górak – 12 VIII 1947 samobójcza śmierć w PUBP w Dąbrowie Tarnowskiej.
  • Józef Urban z Jadownik Mokrych, samobójcza śmierć 5 XI 1945 roku w Borzęcinie podczas obławy PUBP w Brzesku.
  • Józef Kopacz- aresztowany 18 XI 1948- skazany na 8 lat wiezienia.
  • Bąk Władysław aresztowany 18 XI 1948- skazany na 8 lat więzienia.
  • Boksa Karol- Jadowniki Mokre, agent PUBP.
  • N.N. ps. ,,Zdzich” 10
  • N. N. ps. ,,Tadek”10

Dowodził w dniu 6 sierpnia 1946 roku atakiem na posterunek MO w Radłowie.

„Pamiętam jeden napad na posterunek milicji w Radłowie, bo tam byłem. Pojechałem z pułkownikiem Józefem Budziochem na jarmark i ci partyzanci tam przyszli i rozbrajali tych milicjantów. Dwóch było policjantów, doszedł Pudełek i inny jeden, którego nie znałem, co to za partyzant. Zdjęli im tam te automaty, podprowadzili pod posterunek i jednego tam zastrzelili. Widocznie z czyjegoś nakazu. Strzelał Jachimek. Po tym zabójstwie, strzale uciekali. Przyszli do mnie, do samochodu żeby ich odwieść. Miałem samochód tego pułkownika, byłem kierowcą. Pułkownik był po cywilnemu, nie miał pistoletu, schował się i nie pokazywał. Przyszli do samochodu, było ich czterech: Pudełek, Jachimek, ,,Krakus”11 i czwarty mi nieznany. Wsiedli do samochodu i kazali się wieść w stronę Niwki. Podwiozłem ich w stronę lasu, jak najbliżej. Wysiedli, podziękowali i poszli do lasu. Zabrali tym milicjantom pepechy ruskie.”12

Jesienią 1946 doszło do potyczki z oddziałem PUBP/KBW w Radłowie, zginął jeden żołnierz13. Nocował w chłopskich chałupach sypiając na klepisku zaścielonym słomą. m.in. u Józefa Musiała. Chłopi bali się bardzo. Z jednej strony źle, a z drugiej –UB- jeszcze gorzej.

„Rano wysłał Józef syna do sklepu po 2 litry wódki, 2 kilogramy słoniny. Gospodyni usmażyła jajecznice na słoninie z 30 jaj. Zakropili wódką. Wieczorem poszli dalej” 14.

Kierował atakiem na posterunek MO w Borzęcinie w połowie 1947 roku i uwolnił osiemnastoletniego brata Mieczysława aresztowanego przez milicjantów podczas zakupu żywności w sklepie u Pawła Wilka. W tym czasie w jego oddziale znajdował się agent UB plutonowy Stefan P.
Na 1 listopada 1947 Władysław Pudełek polecił Wiktorii Bąk wykonać z dostarczonego materiału wieniec na cmentarz. W wyniku zdrady PUBP w Brzesku aresztował męża Wiktorii Tadeusza. Bijący go po piętach ubowcy mówili: „Ty głupi chłopie, ty musisz po nogach dostać niczym ci do łba dojdzie, to musisz tu dostać”.15 Tadeusz Bąkotrzymał wyrok 1,5 roku pozbawienia wolności za pomoc ,,Bandytom”.Wśledztwie nikogo nie zdradził.
Nie ujawnił się po amnestii z 5 lutego 1947 roku. Jego oddział liczył wówczas 5 żołnierzy ( Sikora Józef, Mieczysław Pudełek, Rogóż Jan, Rogóż Franciszek, Jachimek Józef). Czy to on kazał rozstrzelać 3-ech ubowców aresztowanych w Biadolinach i przywiezionych w lutym 1947 roku nad Uszwicę w Borzęcinie i tam porzuconych?16
Władysław Pudełek ,,Skiba” zginął w lasach wierzchosławickich w drugiej połowie listopada 1947 roku zdradzony przez leśniczego A.D. Przebywał w bunkrze - okolice Niwki/Radłowa z bratem Mieczysławem, Józefem Sikorą, Józefem Jachimkiem i agentem UB Stefanem P., gdy zorientował się, że są otaczani. Ostrzeliwał atakujących go żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego…,,tak, że oni nie podnieśli głowy. On miał ten karabin maszynowy ręczny. To była broń, z którą się nigdy nie rozstawał. Pudełek strzelał dotąd dopóki miał naboje. Dzięki temu z obławy wymknęli się pozostali. Ranny, ostatnim nabojem zastrzelił się. Oni wzięli już trupa. Wlekli go za samochodem do Radłowa.”17 Miejsce pochówku nieznane. Dom zdrajcy został spalony.

Gloria Victis

Największym zaskoczeniem podczas pracy nad tym artykułem był dla mnie młody wiek żołnierzy podziemia. Od 17 do 27 lat. Zamordowani, rozstrzelani, miejsca ich pochówku nieznane. Któż o nich pamięta poza rodzinami? Czas przywołać ich do świadomości historycznej. Ich tragiczna młodość naznaczona została okupacją niemiecką i sowiecką. Walką w cieniu śmierci. Pogardą w czasach komunistycznych. Jak zrozumieć postawy i wybory życiowe odchodzących pokoleń? Życie ludzkie w latach 1945 - 1948 miało doprawdy niewielką wartość. Odrębnym, a ważnym zagadnieniem przy ocenie tamtych czasów jest moralne spustoszenie w społeczeństwie polskim dokonane poprzez wyniszczenie przez Niemców inteligencji i autorytetów. Dokładne poznanie tych czasów i ,,żołnierzy przegranej sprawy” wymaga wnikliwych badań w archiwach IPN.

Zakończenie

Działalność ,,Zbroji” i jego żołnierzy wymyka się jednoznacznej ocenie. Z jednej strony udział w walce z Niemcami i ze zbrodniczą działalnością PUBP w Brzesku i w Dąbrowie Tarnowskiej. Zmagania o suwerenną Polskę zniewoloną przez ZSRR. Z drugiej strony represje i kary, jakie dotknęły chłopów i ich rodziny za współpracę ze ,,Zbroją”. Rekwizycje żywności i bydła, nakładane kontrybucje - kary finansowe za współpracę z nową władzą. Strach przed zdradą ze strony sąsiadów. Władysław Pudełek ,,Zbroja” wpisuje się mocno w czarno-biały schemat oceny lat 1945 -1947. Dla jednych był patriotą a dla drugich ,,bandytą”.

Składam serdeczne podziękowanie moim rozmówcom: Melanii Rogóż (82 l.)Janowi Musiał (85l.), Józefowi Siudut (85l.) Stanisławowi Czesak (85l.) Józefowi Leopoldowi Kołodziej (87l.)

 

Przypisy

1. Józef Wojdak, „Byłem jednym z wielu” - wspomnienia żołnierza i partyzanta Narodowej Organizacji Wojskowej i Armii Krajowej, 1994, s.35
2. Ibidem,s.67.
3. Kazimierz Pilch, „Wspomnienia niepokornych z,,Janiny””,s.99.
4. Por. Andrzej Friszke ,,Gross i chłopcy narodowcy”, Gazeta Wyborcza, 23-24 02. 2008, s.29.
5. Melania Rogóż, wywiad w zbiorach autora.
6.Zdzisław Zblewski, Tarnowska organizacja Zrzeszenia ,,Wolność i Niezawisłość” w latach 1945-1948.[w] Pamięć i Sprawiedliwość, nr 1 (5) z 2004r, s.151
7 .Leopold Kołodziej, wywiad w zbiorach autora.
8.Józef Bratko, Ostatnie zawołanie watażki, Dziennik Polski z 16-17 XI 1979r.
9. Zdzisław Zblewski, ibidem.
10.Por. Kazimierz Pilch, „Wspomnienia niepokornych z,,Janiny””, s.127.
11. Kierownik placówki Przybysławice Wolność i Niezawisłość Antoni Trzepla ,,Krakus”. [w]Wojciech Frazie, Filip Musiał, Aparat represji wobec tarnowskich struktur Zrzeszenia ,,Wolność i Niezawisłość” Pamięć i Sprawiedliwość, nr1(5) z 2004r, s.169.
12. Józef Leopold Kołodziej, wywiad w zbiorach autora.
13. Maciej Korkuć [w] Atlas Polskiego Podziemia Niepodległościowego. Rafał Wnuk- red. nacz. Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Warszawa – Lublin 2007,s. 316.
14. Jan Musiał, wywiad w zbiorach autora.
15.Melania Rogóż, wywiad w zbiorach autora.
16. Por. http://www.brzesko.ws
17.Relacja Józefa Leopolda Kołodzieja.

 

opracował Lucjan Kołodziejski

 

 

Share/Save/Bookmark
 
Gmina PryechlewoGmina Czarna
Serwis Inwestycyjny
Przetargi
Materiały wideo
Materiały Audio
Raport z powodzi
Konsultacje Społeczne
© 2011 Oficjalny Portal Gminy Borzęcin
designed by Mariusz Zawistowicz, Coded by Rafał Bakalarz

Zgodnie z Art.173 ust.4, pkt.3 informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym portalu, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies.
polityka cookies.

Akceptuje cookies na tej stronie.

EU Cookie Directive Module Information